Berichten

Jan van der Werf: ‘De kûgels fleagen ús om ‘e earen’

Mijn pake (Jan van der Werf) hield – net als ik – van schrijven. Ik heb hem helaas niet echt gekend. Ik was zeven jaar toen hij op 67-jarige leeftijd overleed. Ik had hem graag vragen willen stellen over de Tweede Wereldoorlog. Gelukkig heeft hij daar zelf wel iets over op papier gezet. Zijn verhaal gaat over wat hij vandaag precies 75 jaar geleden meemaakte. Hij schreef in het Frysk, de taal van zijn hart:

‘De middeis fan ‘e 14e april 1945 wiene wy mei in keppeltsje maten nei de Burgumermar ta gien yn in roeiboatsje om in putsje op te knappen, sa as dat dan wenst is te sizzen. Ik wie de âldste (26 jier) en al hast 4 jier troud mei Wieke. Wy hiene ek al in jonkje (Kees) dy’t doe krekt 2 jier wurden wie.

Wy seagen de Canadeeske tanks oer de brêge fan Eastermar riden en stieken doe de mar oer, om’t wy mienden dat wy har op Skûlenboarch wol te sjen krije soene. Wy hiene sjoen dat de Burgumer draaibrêge troch de Dútsers ûnklear makke wie. Wy krigen gjin Canadezen te sjen mar rekken fersile tusken in fjoergefjocht fan ‘e B.S. (Binnenlânse Striidkrêften) en de Dútsers en miskien ek noch wol Canadezen, mar dat wit ik net seker. Ien fan ús (Jaap fan K. de Vries, kleanmakker oan ‘e Legewei) helle in wite bûsdûk út ‘e bûse en begûn dêrmei te wapperjen wylst wy allegearre plat op it liif yn ‘e boat leine. En samar hâlde it sjitten op, wylst in pear tellen dêrfoar de kûgels ús om ‘e earen fleagen en yn it wetter telâne kamen, flak neist ús boatsje.

Wy binne mar gau nei Burgum gien. Dy nachts waard ik út bêd helle troch mannen fan ‘e B.S, yn ‘e folksmûle meast ûndergrûnske neamd. Wy moasten helpe om ‘e pontonbrêge oer de Grinzerfeart ree te meitsjen. Wylst it roettsjuster wie en wy by wize fan sprekken gjin hân foar eagen sjen koene, hawwe wy dy hiele nacht dwaande west – mei ien B.S.-er as gids – ljochtpeallen te ferslepen op in saneamde ‘mâle Jan’. Wêrwei en wêrhinne wisten wy net mar ús gids wist it wol.

De oare moarn – wylst de dage oan ‘e loft kaam – seagen we mei eigen eagen wat wy dy nachts mei man en macht ta stân brocht hiene en seagen wy de Canadeeske tanks oer de Grinzerfeart riden. In oerdwylske Canadees skeat in triomfskot ôf sadat de pannen fan it dak fan Ealse Brouwer fleagen en ús yn lytse stikjes om ‘e earen fleagen.

Dy middels fan snein 15 april 1945 binne wy meiinoar nei tsjerke gien om de God fan ús libben te tankjen foar de befrijing!’

In memoriam: Jan van der Werf (1918 – 1986)

Vandaag zou hij 99 jaar zijn geworden. Mijn pake, Jan van der Werf. Ik was zeven jaar toen hij overleed. Ik had hem zoveel willen vragen. Hoe het was om op een schip te leven bijvoorbeeld, hoe hij het vond om schipperskind te zijn en hoe het voor hem was om altijd zo hard te moeten werken voor het schippersgezin, vooral toen zijn vader ziek werd.

Nu, na ruim dertig jaar komen al deze verhalen toch nog tot leven. Dankzij het skûtsje ‘Eben Haëzer’ (nu Stêd Dockum). Het skûtsje van mijn overgrootouders waarop mijn pake geboren is. Het verloren gewaande skûtsje is letterlijk weer boven water gekomen en daarmee de verhalen ook. De verhalen over mijn familie. De familie Van der Werf.

,,De ‘Eben Haëzer’ bindt ons aan het verleden. Het bepaalt waar wij vandaan komen.” Zo omschreef Sytse van der Werf het zo mooi, de neef van mijn vader. Zijn vader, Abraham van der Werf, heeft het leven op het skûtsje prachtig omschreven. Daar ben ik hem eeuwig dankbaar voor. Want dankzij de verhalen die hij opschreef, voelt het alsof mijn pake weer een beetje dichterbij is.

Binnenkort verschijnen de verhalen over de skûtsjegeschiedenis van de familie Van der Werf in een boek. Later meer hierover. Op de foto mijn pake in de tijd dat hij als visboer bij de deuren langs ging.

Thús

It thús. Zo heet de afdeling waar mijn beppe woont. Maar heeft ze zich hier ooit thuis gevoeld? Eerlijk gezegd denk ik van niet.

Ze heeft een eigen kamer, met een eigen bed en haar eigen sprei. Zelfgemaakt. Zoals ze altijd alles zelf deed. Nog altijd wil ze het liefst alles zelf regelen. ,,Ha we noch wol kofje yn ‘e hûs? Mei wat lekkers derby? Ik moat wol op ‘e tiid thús wêze. Want der moat net ien foar de tichte doar stean.’’

Mar wat is thús? In elk geval niet hier, in dit verpleeghuis. Waar ze al ruim vijf jaar woont. Elke keer als we afscheid nemen zegt ze dat ze graag weer naar haar eigen huis wil. Haar ‘thús’.

Ik snap precies wat ze bedoelt. Want wat woonde ze daar mooi in Damwâld. Samen met haar man. Toen mijn pake overleed was de glans al een beetje van haar leven af, maar ze redde zich prima alleen. Zoals ze zich altijd zelf had gered.

Elke maandagmiddag – na de deadline van de krant – kwam ik bij haar op bezoek. Dan dronken we thee en vertelde ze de mooiste verhalen over vroeger. Over het leven op de boerderij, de cichoreifabriek waar haar vader had gewerkt, maar ook de laatste nieuwtjes uit het dorp werden besproken. Soms zat er nog weleens een leuk onderwerp voor de krant bij.

Van mijn moeder hoorde ik dat mijn beppe altijd blij was dat ik maandags langskwam. ,,Dan sjoch ik it autoke oankommen en tink ik ‘heu’.’’ Voor mij was dit een extra stimulans om haar elke week trouw te bezoeken. Dat ‘heu-moment’ wilde ik haar niet ontnemen.

Sinds mijn beppe in een verpleeghuis woont kom ik niet meer elke maandag langs. De bezoekjes zijn nu verplaatst naar af en toe op een zondagmiddag. Samen met mijn man en kinderen bezoeken we dan mijn beppe. Of ‘âlde beppe’ zoals onze kinderen haar noemen.

Als ze ons ziet aankomen en in de gaten heeft dat we er zijn leeft ze helemaal op. Ze zegt nog net geen ‘heu’, maar laat wel weten dat ze zo blij is om haar ‘eigen folk’ te zien.

Vanmiddag bezochten we haar weer. Mijn ouders waren er ook. Ik zag mijn beppe glimlachen naar mijn moeder die naast haar zat. Haar dochter. Ze pakten elkaars hand stevig vast.

Een lach, een ‘tút’ of een hand van een dierbare. Meer heb je niet nodig om je ‘thús’ te voelen.

Klasina van der Werf

Een dag na het schrijven van deze column werd mijn beppe ziek. Ze is er niet meer bovenop gekomen. Op 20 april 2017 is ze overleden, op 95-jarige leeftijd. Beppe is nu weer ‘thús’ in Damwâld. Bij mijn pake. It is goed sa. Maar toch… wat zullen we haar missen. De laatste woorden die ze tegen mijn mem zei: De groeten thús!